Menü Kapat

Yap İşlet Devret’in yararları nelerdir?

Yatırım ve/veya hizmetin belirlenen süre içerisinde projelendirilmesi, finansmanı, kurulması ve işletilmesinden sermaye şirketi veya yabancı şirket sorumludur. Bu sözleşmede öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde idarenin uğrayacagı zararın tazminine ilişkin hükümler sözleşmede yer alır . Üretilecek hizmet ya da malların karşılığı ödenecek olan ücretler yani hizmetten yararlanacak olandan alınacak olan ücretler idarenin bağlı veya ilgili olduğu Bakanlık tarafından belirlenecektir . Yine bu model çerçevesinde, mülkiyeti kamu idaresine ait olmak şartı ile görevlendirilecek şirket lehine kamulaştırma yapılabilmektedir .

Ayrıca idare tarafından görevlendirilen şirketlere kredi, üretilen mal ya da hizmeti satın alma gibi çeşitli garantiler de verilebilmektedir .

Modelden beklenen yararlar şöyle sıralanabilir. YİD modeli yeni ve ek finansman kaynakları yaratması (financial additionality), ileri teknoloji transferi ve eğitim sağlaması, hangi projelerin daha verimli ve fizibıl olduğunu özel sektörün daha iyi bileceği kanısından dolayı yatırımlarda etkinlik sağlanacağı ve bu vesileyle söz konusu yatırımın kamu ve özel sektör arasında yapılması hususunda değerlendirme ölçütü sağlayacağı (benchmark) ve özelleştirmeye yardımcı olacağı gibi hususlardan dolayı cazip bulunmaktadır.

Modelin dezavantajları da güçlü tezlere sahip bulunmaktadır. Esasında konuyu özelleştirme bakımından ele aldığımızda, YİD modelinde süre sonunda kamuya devir durumunun olması modelin özelleştirmeye tezat teşkil ettiği görülmektedir. Diğer taraftan modelin dünya genelinde yeni olması, ulusal hukuk yapılarından kaynaklanan potansiyel sorunların olması, modelin işlemesinde karmaşık ve uzun bir sürecin olması, ülke ekonomisinden ve siyasal düzeninden kaynaklanan ekonomik ve politik riskin olması, doğal tekellerin çok uzun süreliğine piyasaya devredilmesi ve bu ilişki içerisinde devletin yerine getirmesi gereken kamu hizmeti/kamu yararı kavramı ile özel sektör tekeline bırakılan imtiyazın kar amacı gütmesi ve arada ortaya çıkan amaç çatışması bulunmaktadır. Diğer taraftan modelin dünya genelinde de yeni olması ve bu sebeple uzun vadede ne gibi sorunlara sebebiyet verebileceği endişesi duraksama yaratmaktadır. Yine kamu idaresi ile özel hukuk tüzel kişisi arasında yapılan garanti sözleşmeleri örneğin kredi ve satın alma sözleşmeleri ülke hazinesi üzerinde potansiyel bir yük yarattığı belirtilmektedir. Bu sebepten ötürü girilen bu maliyet ve külfet ile elde edilecek yarar arasında arzu edilen sosyal faydanın gerçekleşip gerçekleşemeyeceği ayrı bir merak konusu olarak beklemektedir.

3996 sayılı Kanunun 3. maddesinde bahsedilen şirket “imtiyazlı şirket” (concessionairc) olup ilgili projenin finansmanını, dizaynını, inşasını, işletmesini ve belirlenen süre sonunda da ilgili kamu idaresine devrini yerine getirmektedir26 . Bu bağlamda ilgili kamu idaresi ile özel hukuk hükümlerine göre anonim şirket statüsünde kurulmuş bir sermaye şirketi ile bir sözleşme imzalanmaktadır ki yerli-yabancı YİD yazınında bu sözleşmeye “imtiyaz sözleşmesi” (consession agreement ya da Project agreement) denilmektedir .

Nitekim Türk Hukukunda da YİD modeli imtiyaz modeli ile YİD sözleşmesi de “kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesi” ile denk kabul edilmekte ve “kamu hizmeti imtiyaz sözleşmeleri” idari sözleşme olarak kabul edilmektedir.

İmtiyaz sözleşmesi yada proje sözleşmesi esasında kurucu bir sözleşme olup bir çatı niteliğinde başka sözleşmeleri de altına alabilmektedir. Örneğin danışmanlık sözleşmesi (consultant agreement), preliminary consortium agreement, proje şirketi sözleşmesi (Project company agreements), fiyat sözleşmesi ya da alım taahhüdü sözleşmesi şeklinde tanımlayabileceğimiz “off-take agreement” ki bu sözleşme YİD şirketi ile ilgili kamu idaresi arasında üretilen malın “take or pay” “ya al ya da öde” ilkesine bağlı olarak yapılan sözleşmelerdir . Bu sözleşme tipi bilhassa enerji sektöründe sıkça kullanılmaktadır. Yine inşaat sözleşmesi (construction agreement), ekipman tedariki sözleşmesi (equipment supply contracts), işletme sözleşmesi (operation and maintenance contract), sigorta sözleşmesi (insurance contracts), finansman sözleşmesi (financing contracts) vs.

Kaynakça; Türkiye’de Yap-İşlet-Devret Modeli ve Kamu Borçlanması –  Yrd. Doç. Dr. Köksal Yerlikaya / KamuSempozyumu.org

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir